Τα Λάθη ως Ευκαιρία Μάθησης: Ο Ρόλος του Ενήλικα

Ένα παιδί μπορεί να κάνει ένα λάθος, να πληγώσει κάποιον, να ξεχάσει κάτι, να αντιδράσει άσχημα ή να πάρει μια λανθασμένη απόφαση.

Το ζητούμενο δεν είναι να μεγαλώσει πιστεύοντας ότι πρέπει να μην κάνει ποτέ λάθη, αλλά να μάθει ότι μπορεί να κάνει κάτι γι' αυτό.

Αυτή η διορθωτική κίνηση μπορεί να είναι μια συγγνώμη, μια προσπάθεια αποκατάστασης, μια διαφορετική συμπεριφορά την επόμενη φορά, η ανάληψη ευθύνης ή η αναζήτηση ενός καλύτερου τρόπου.

Για παράδειγμα «μίλησα άσχημα στη φίλη μου, θα της ζητήσω συγγνώμη και θα προσπαθήσω να της εξηγήσω τι συνέβη». «Έσπασα κάτι που δεν ήταν δικό μου, έγινε κατά λάθος, αλλά είναι δική μου ευθύνη να το διορθώσω.»

Γιατι αυτο ειναι σημαντικο?

Αυτό διδάσκει κάτι πολύ πιο ουσιαστικό από την αποφυγή του λάθους: την επανόρθωση. Και η επανόρθωση είναι πολύ σημαντική γιατί βοηθά το παιδί να καταλάβει ότι το λάθος δεν καθορίζει ποιος είναι, αλλά ότι έχει σημασία τι κάνει μετά το λάθος. Μαθαίνει να αναλαμβάνει την ευθύνη, να αναγνωρίζει την επίδραση της πράξης του στους άλλους, να ζητά συγγνώμη και να προσπαθεί να αποκαταστήσει ό,τι μπορεί.

Έτσι, το παιδί δεν μένει στην ενοχή ή στη ντροπή, αλλά μετατρέπει το λάθος σε ευκαιρία μάθησης, σύνδεσης και αλλαγής.

Όταν ο ενήλικας μένει μόνο στο «έκανες λάθος», το παιδί μπορεί να μείνει στην ενοχή ή στη ντροπή. Όταν όμως πει «έγινε το λάθος, τώρα ας δούμε τι μπορούμε να κάνουμε για να το διορθώσουμε», παρέχει μέσω της συναισθηματικής ασφάλειας το μήνυμα ότι είναι ένταξη κάτι τέτοιο να συμβεί, ότι το παιδί δεν κρίνεται και δεν απορρίπτεται και ότι είναι εκεί να το βοηθήσει και να το μετακινήσει από τυχόν αυτοκατηγόρια προς την ευθύνη και τη δράση.

Γιατί μερικοί γονείς αντιδρούν έντονα στα λάθη των παιδιών?

Πολλές φορές η έντονη αντίδραση του γονέα δεν αφορά μόνο το συγκεκριμένο λάθος. Μπορεί να ενεργοποιούνται οι δικές του προσδοκίες, ο φόβος ότι το παιδί «δεν θα τα καταφέρει», η ανάγκη για έλεγχο ή ακόμη και ο δικός του τρόπος με τον οποίο έμαθε να αντιμετωπίζει τα λάθη όταν ήταν παιδί.

Ίσως μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου το λάθος αντιμετωπιζόταν με αυστηρότητα, ντροπή, τιμωρία ή απογοήτευση. Ίσως έμαθε ότι πρέπει να είναι πάντα σωστός, προσεκτικός και «καλός», γιατί το λάθος είχε κόστος.

Έτσι, χωρίς να το συνειδητοποιεί, μπορεί σήμερα να αντιδρά στο λάθος του παιδιού του με τον ίδιο τρόπο που κάποτε έμαθε να αντιδρά στον εαυτό του, με θυμό, κριτική ή απογοήτευση.

Όμως , αυτό που μάθαμε ως παιδιά δεν είναι υποχρεωτικό να γίνει ο τρόπος με τον οποίο μεγαλώνουμε τα δικά μας παιδιά. Ο γονιός μπορεί να σταματήσει, να παρατηρήσει τη δική του αντίδραση και να αναρωτηθεί: «Τι έμαθα εγώ για τα λάθη;  θέλω πραγματικά να το μάθει και το παιδί μου;»

Πως γίνεται ο γονιός το παράδειγμα?

Όταν ένας γονιός φωνάξει στο παιδί του και αργότερα επιστρέψει λέγοντας

«σου μίλησα πολύ απότομα, δεν ήταν σωστό, ήμουν θυμωμένος, αλλά αυτό δεν δικαιολογεί τον τρόπο που σου μίλησα», τότε το παιδί δεν βλέπει έναν «τέλειο» γονιό. Βλέπει κάτι πολύ πιο χρήσιμο, ότι όλοι μπορεί να κάνουν λάθη και ότι σε τέτοια περίπτωση το άτομο αναλαμβάνει την ευθύνη, επανορθώνει και προσπαθεί ξανά.

Η αποδοχή των λαθών δεν σημαίνει ότι τα δικαιολογούμε ή ότι δεν υπάρχουν συνέπειες. Σημαίνει ότι μπορούμε να τα αντιμετωπίζουμε χωρίς ντροπή και χωρίς να τα μετατρέπουμε σε χαρακτηρισμούς.

Μπορούμε να κάνουμε χώρο για το λάθος, να αναλαμβάνουμε την ευθύνη και να επιλέγουμε μια διαφορετική αντίδραση.

Έτσι, δεν αλλάζουμε μόνο τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουμε τα παιδιά μας, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε οι ίδιοι τον εαυτό μας.

Δεν χρειάζεται να μεγαλώσουμε παιδιά που φοβούνται να κάνουν λάθος.

Χρειάζεται να μεγαλώσουμε παιδιά που ξέρουν ότι μπορούν να κάνουν λάθος, να το αναγνωρίσουν, να το διορθώσουν και να συνεχίσουν.

Γιατί η τελειότητα δεν είναι αυτό που προστατεύει ένα παιδί.

Η ασφάλεια ότι, ακόμη και όταν κάνει λάθος, μπορεί να επιστρέψει, να επανορθώσει και να ξαναπροσπαθήσει — είναι.

Αμαλία Μπογδάνου

Ψυχολόγος